DANIEL PANE

SELAMAT DATANG DAN MENIKMATI YANG TELAH DISAJIKAN

Rabu, 26 Oktober 2022

BAHAN JAMITA EVANGELIUM MINGGU, 30 OKTOBER 2022; YESAYA/ JESAYA 1: 16 - 20

BAHAN JAMITA EVANGELIUM

MINGGU XX DUNG TRINITAS

Minggu, 30 Oktober 2022

Ev.: Jesaya 1: 16 – 20; Ep.: Rom 6: 15 – 23; S. Patik: Hesekiel 33: 11


MANSOHOT MA MANGULAHON DOSA JALA BURJU MA MARHADAULATON

Oleh: Pdt. Daniel Bonardo Pane

Patujolo

            Horas....Salam Reformasi Huria. Di ari Senin, 31 Oktober 2022 on marningot ma hita 505 taon reformasi huria na dipatupa Martin Luther. Di ulaon reformasina i, dipatupa si Martin Luther do panorangionna taringot tu hasesaan ni dosa na masa tu angka jolma. Masa do pangantusion uju paus Leo X gabe uluan huria Katolik na mandok: molo malliting do perak ni pelanmi, dos ma i tondim dohot tondi ni tuturmu malua sian api parpitaan (purgatori) jala sae ma nang dosam. Laos diparuar ma indulgensia manang na ginoaron surat haneasaan ni dosa. Marhite i masa ma pangantusion lam godang jolma i manuhor indulgensia i, lam godang ma dosana disesa. Pangantusion i ma mambahen torop jolma di luat Jerman (Wittenberg) ndang mabiar be mangulahon dosa manang na jat ala boi do disesa dosa i holan manuhor indulgensia jala pasahathon pelean tu huria.

            Gombaran na sisongon i ma na masa di panggomgomion raja Usia, Jotam, Ahas dohot si Hiskia manggomgomi luat Juda. Masa do angka ulaon hagedukhon, angka ulaon na so uhum (perbuatan semena-mena terhadap orang miskin). Dipatupanasida do ulaon hadaulaton (peribadahan) alai holan formalitas do hadaulatonna i saluhutna jala ndang manghorhon parange na tama dohot na denggan songon bangso ni Jahowa Debata (am YHWH). Di partingkian i ma masa pangungkapon tu si Jesaya, anak ni malim Amos (ndada panurirang Amos).

 

Hatorangan ni Turpuk

            Pangungkapon ima parnidaan taringot tu do sada situasi na niida manang sasahalak. Pangungkapon ndada marharoroan sian hadirion na marnida dohot na mambege situasi i. Pangungkapon marharoroan do sian hadirion ni Jahowa Debata, na dipungka Debata sandiri taringot sada situasi na niida dohot na binegena. Pangungkapon na masa di Jesaya 1 on manggombarhon dua hal: parjolo, panguhumon (punishment) dohot haluaon (deliverance/ justification) saluhutna i Jahowa Debata do na pamasaon jala ndang boi gogo dohot hadirion ni jolma laho paluahon dohot papitahon hadirionna sian dosa.

            Panurirangon ni si Jesaya masa uju panggomgomion raja Usia, Jotam, Ahas dohot si Hiskia manggomgomi luat Juda (Israel dangsina (selatan) jala raja di Samaria (Israel Utara/ Efraim) ima Yerobeam II boi do antusanta panurirangon ni si Jesaya masa di taon 745-680 andorang so tubu Kristus.[1] sian i boi do idaonta aha do na masa di huta Juda dohot di Samaria ima masa ketidakadilan, panggosagosaion tu halak na pogos dohot na hansitan. Nunga mandao be bangso i sian dalan dohot lomo ni roha ni Debata. Sai mangasahon gogo dohot hadirionna do bangso Judah. Lupa do nasida Jahowa do na mandongani bangso Juda marporang maralohon angka bangso na naeng manggomgom luat i, isarana parporangan sian bangso Aram, Siria. Lupa do bangso i ise do Jahowa Debata naung dao sian roha dohot pingkirannasida. Ai holan gogo ni alat parporangan, gogo ni bangso na olo mangurupi bangso Juda (Asyur) i do na manggohi bangso Juda. Songon dakdanak na so marningot natorasna na manubuhon jala na manarihonna. lam deak jolma i lam deak nang angka hajahaton masa; na pogos lam marpogos; na mamora marsilomolomo tu na pogos; halak na sopot so marama sopot so marina dohot angka na mabalu gabe hatoban ni angka na mora. Jala Sion manang Jerusalem songon na diantusi inganan parmianan ni Jahowa di tongatonga ni Juda gabe songon hataridaan huta sodom dohot gomora be (ida Jes. 1: 2 – 10).

Ndang mabiar be bangso i mangulahon angka dosa ala di pangantusionnasida do boi do sesa dosa i marhite pelean dohot hadaulaton na dipatunasida. Angka parsombaonnasida pe holan formalitas do dipatupa. Pamangannasida do mangendehon pamujion tu Jahowa laos pamangannasida i do dipangke laho marhata gabus, panginsaion, gasip, manghatindanghon angka na so tutu, mandok hata na so uhum laho mambahen jolma i lam hansitan, hata mabuk; tangannasida dipangke laho martangiang, pasahathon pelean laos tangannasida i do dipangke laho manggosagosa halak na pogos dohot na sopot so marama dohot na so marina, merampas saluhut arta ni na pogos, manjalo sisip (suap), tangan na gok mudar. Tung na so mabiar be bangso i mangulahon dosa. Nunga rarat be dosa i jala ndang adong be jumpang na denggan masa di bangso i. Dijou nasida do Jahowa, diendehon nasida do hasangapon dohot hamuliaon ni Jahowa, dipagogo nasida soaranasida laho joujou, martangiang dohot meratap tu Jahowa hape anggo rohana tung mandao do sian Jahowa. Saluhut ulaon hadaulaton na dipatupanasida i gabe hagigian do i di Jahowa, jala tung dihasogohon Jahowa Debata do sude ari rea dohot ulaon ulaon hadaulatonna i (ida Jes. 1: 10 – 14).

Aha do dosa i? Dosa (Yun: hamartia (άmartia)/ Ibr: khete’ (חֵטְא)) ima pangalaho manang pambahenan na maralo (pemberontakan) tu hata ni Jahowa, maralo tu hasintongan ni uhum, maralo tu hadengganon. Dosa i do na mambahen sega parsaoran na denggan Jahowa dohot jolma; dosa i do mambahen sega parsaoran ni jolma tu jolma, masa ma anggukangguk, masa hagunturon, masa hagangguon, masa pangisaion, dohot ragam angka ulaon hajungkaton na asing. Marupahon hamatean (thanatos (qanatoV)) do dosa. Hamatean na nidokna dison ima: talu di parporangan, hasesega, parsahiton, sahat tu hamatean na so adong udutna tu hangoluan dohot lasniroha sisalelenglelengna, alai na adong ima haurahon marragamragam, patungoriopon dohot angguk bolon na gabe biasbias silelenglelengna (bdk. Dan. 12: 3).

Dung dipabotohon si Jesaya na gabe hagigian dohot na so lomo situtu Jahowa di saluhut ulaon ari rea songon i angka ende pujipujian, angka tangiang dohot peleannasida diuduti ma tu joujou asa ro nasida laho mamburi, mangurasi diri sian dosa i (ay. 16). Aha do aek sipangkeon laho mamuri dohot mangurasi disi sian dosa? Tung so adong aek na adong di portibi on sian nasa inganan dohot di sude tingki na boi mamuri dosa ni jolma, jala paiashon dosa i sian dosa dohot hamatean i. Adong 3 hal na dipabotohon taringot mamuri dohot mangurasi. Na parjolo ima paholang hinaroa ni pambahenenannasida i. Paholang na marlapatan maniranghon diri, memisahkan diri, mandao sian ulaon na roa manang dosa i. na paduahon ima mansohot. Mansohot mangulahon dosa. Unang be diuduti be pardosaon i, sadari ditangihon hamu joujou on mansohot ma hamu mangulahon dosa, unang olo be diparhatoban dosa na jorbut i asa unang mangisombut soropna i. na patoluhon, guruhon hamu. Digombarhon do parngoluan ni jolma i songon sisean laho marguru, mamereng tangkas, manangihon tangkas, pasahathon roha dohot pingkiran na tangkas tu siparguruhononna, ima Hata ni Jahowa. Ndang boi jolma merasa cukup manang sempurna mangantusi saluhut hata ni Jahowa. Ingkon do diparguruhon ganup ari, saleleng ni ngolu pe ingkon do marguru, manigati, dohot mangantusi hata ni Jahowa. Marparbue do na mangguruhon hata ni Jahowa marhite ulaon na denggan, pajongjonghon uhum na sintong dohot na tigor (ay. 17). Pargabus do jolma molo didok huguruhon do hata ni Jahowa alai angka ulaon na jat di diula dohot na dipingkiri, dihosomi donganna, mangarupa angka na pogos, na sopot so marama sopot so marina, dohot angka na mabalu.

Molo tung songon i ro ma hamu asa mardabudabu hita ninna Jahowa (ay. 18). Digombarhon do songon sada panghuman (ruang persidangan di mana seseorang berdosa akan divonis). Diuduti di ay. 18 ima ulaon papitahon ngolu ni jolma i sian hadosaonna. Tung sura rara dosamuna songon abit bunga dapdap (buah kermizi). Buah kermizi ima parbue ni hau na mansai mera (merah pekat dan cas) na jotjot dipangke laho pamerahon baju ni harajaon, malim (2 Musa 28: 4 – 5); dipangke di undungdundung na badia inganan poti parpadanan (2 Musa 26: 1); dipangke tanda tu silinduat, na pabotohon ise do na jumolo haruar dibahen ma bunga dapdap (ida 1 Musa 38); dohot tanda ni harajaon di harajaon Rom. Alai molo di turpuk on, bunga dapdap pabotohon hadosaon, noda, kotor na so boi longkangon sian abit naung hona bunga dapdap. Simbol na paduahon na dipangke taringot tu dosa ima  abit hasumba (yaitu kain yang celupkan ke dalam buah kesumba. Buah kesumba yaitu buah yang dipakai sebagai pewarna pakaian, sama halnya dengan buah kermizi. Dimana zat warna keduanya ini (kermizi dan kesumba) adalah warna merah yang tajam dan pekat atau yang cas, dan tidak mudah luntur atau hilang warnanya dari kain tersebut). Nang pe dosa ni bangso Juda digombarhon do na so boi dipaias be, alai marhite asi ni roha ni Jahowa gabe bontar do bahenon ni Jahowa songon itak na bontar dohot hapas. Jahowa, Debata sandiri do na pauliulihon (memulihkan) bangso i sian hadosaonNa (seperti itak yang terbuat dari tepung dan beberapa bahan lainnya, kemudian dicetak dengan tangan si pembuatnya sehingga itak itu akan berbentuk seperti cetakan tangan si pembuat) lapatanna, Jahowa do na pauliulihon bangso Juda, gabe suman ma bangso i bangso ni Jahowa. Hapas na nidok dison ima Jahowa do na pamalumhon (digambarkan Allah menyembuhkan luka yang ditimbulkan oleh dosa, yaitu ketakutan, kesakitan jiwa, kegelisahan). Jumpa ma pos ni roha, ndang adong be jumpa busesaon dohot ganggu ni roha.

Molo dung masa i, jala ringgas situtu tumangihon dohot mangihuthon hata ni Jahowa Debata boi ma sonang bangso i mulaulaon, ndang adong be ganggu, hatahuto. Sonang ma di angka ulaonna, jala marhite sian ulaon i dapot ma parbue jala boi panganon hinadenggan gogo ni tano i (ida 3 Musa 25:18 – 19; 5 Musa 28: 2 -14). Alai molo na manjua jala mangalo, sai na panganon ni podang do hamu sogot. Podang na nidok dison ndada dilapati di parporangan, alai hasintongan ni uhum. Hamatean do upa ni jolma na hona podang. Ai pamangan ni Jahowa do na palumbahon (ay. 20). Molo pamangan ni Jahowa na palumbahon na mandok, na tutu jala pasti jumpang do saluhutna i. ndang na laho pabiarbiarhon si Jesaya pabotohon hata ni Jahowa on, tetapi suatu kepastian dan pasti akan terjadi. Jahowa sandiri do na patupahon.

 

Hahonaan ni Turpuk

            Marhite turpuk jamita on, adong do 3 poin na gabe impola jamita:

1.      Nunga lam tabo be jolma i di na mangulahon dosa, jala nunga ragam angka hajahaton na masa. Tudia nama hita asa unang gabe mardosa? Songon madabu tu gambo hisop do jolma naung mangulahon dosa. Lam togu malua sian dosa, lam gogo muse dosa i manarik tu bagasna. Ndang boi hita mangangkat ulunta sandiri laho paluahon hita sian gambo hisop i. ingkon adong do tangan, akar pohon na boi pangkeonta jala tioponta asa boi malua sian gambo hisop i. nuaeng nunga adong be tangan na boi paluarhon hita sian gambo hisop i, ima hata ni Jahowa dohot joujou tu Jahowa. Ndang na holan manjou Jahowa alai dilehon do anakNa Jesus Kristus gabe tangan ni Jahowa manogu hita malua sian gambo hisop dosa i dohot sian soropna i. sadari on, unang marnalemba manang marnida tingki dapothon ma Tuhan i, jala tiop gomos tanganNa. toguonNa ma ho malua sian gambo hisop i molo tung marsitutu hita disi.

2.      Ndada ala ni ulaon manang pertobatan mula ni haluan ni angka sipardosa. Mula ni haluan ni angka si pardosa ima basabasa ni Jahowa marhite asi ni rohaNa (pembenaran diawali dan didasari oleh Anugerah). Ndang ala ni godang ni peleanmu, ndang alani jago marende, jago martangiang umbahen sesea dosam. Alai tung ala asi ni roha ni Jahowa sambing do, marhite na diungkaponna pintu parasinirohaon ima joujou marhambuaon ni roha. Marhamubaon ni roha (Ibr: Syuv; Yun: Metanoia) merupakan komitmen yang sungguh – sungguh, berputar 180o . komitmen on tubu dungkon mandapot basabasa manang asi ni roha ni Jahowa i.

3.      Unang dok ndang tarsesa be dosam, unang dok be dang tarjalo ni Tuhan i be ngolungku. Songon dia pe balga dohot jorbut ni dosami, boan jala aluhon ma tu Jahowa. Jahowa Debata sandiri do na pauliulihon ngolum songon itak jala ibana do pamalumhon ho sian angka dosa i. songon hata ni Jesus tu boruboru na mardosa didok: “mulak ma ho inang, unang be ho mardosa” (pat. Joh. 8: 11). Molo dung taruli hita di haseasan ni dosa, burju ma hita mangulahon na denggan. Hajongjohon ma hasintongan dohot hatigoran, unang ho mabiar, sonang ma ho mulaulaon jala haburjuhon ma ulaon hadaulaton marhite pasahathon pelean, pamujion, partangiangon, mangurupi na pogos dohot na gale, mangondihon halak na sopot so marama sopot so marina songon i nang angka na mabalu, saluhutna patupa ma i songon tanda las ni rohanta dohot hamauliateon ni rohanta di naung dipalua Jahowa hita sian dosa dohot soropa. Sonang ma mangingani tano ingananta ganup, jala sonang ma manganhon parbue ni tano i. amen.

 


Angka Ende

1.      581: 1 – 3

2.      177: 1, 4

3.      183: 1, 3

4.      396: 1, 4

5.      415: 1.........

6.      174: 3 – 4

7.      169: 1, 3


 

 

             



[1] Yesaya telah bernubuat pada masa kepemimpinan Uzia, Yotam, Ahaz dan Hizkia, raja Yehuda sedangkan di Israel Utara (Efraim) dipimpin oleh Yerobeam II, Zakharia (bukan nabi Zakaria), Salum, Menahem, Pekahya, Pekah dan Hosea (bukan nabi Hosea). Dengan memperhatikan raja yang memimpin Israel Selatan dan Israel Utara dapat diperkirakan bahwa Yesaya melakukan tugas keabiannya pada tahun 745 – 680 sM. Apa yang terjadi ketika itu? Terjadilah perang saudara antara Israel Selatan (Yehuda) dengan Israel Utara (Efraim) di mana perang saudara tersebut memiliki koalisi dengan bangsa lain untuk memperkuat kerajaannya. Israel Selatan (Yehuda) berkoalisi dengan Asyur dan Israel Utara (Efraim) berkualisi dengan Siria. Fokus kepada Yehuda, setelah kematian Uzia, yaitu masa pemerintahan Yotam dan Ahaz terjadi kemerosotan multi dimensi di kerajaan Yehuda. Secara ekonomi, diberlakukannya wajib upeti/ pajak yang sangat tinggi di mana pajak tersebut diperuntukkan untuk pembenahan atau memperkuat alat perang, diberikan kepada Asyur sebab Yehuda telah menjadi negara jajahan/ wilayah boneka Asyur. Setiap orang yang tidak mampu membayar pajak/ upeti, maka ia akan menjual tanahnya atau rumahnya agar mampu membayar pajak/ upeti. Dari segi agama, Yehuda juga wajib mengikuti ritus agama Asyur dengan penyembahan Asyera sebab mereka adalah negara jajahan/ negara boneka Asyur; dari segi hukum, terjadi ketidakadilan atau penindasan kepada orang miskin, para janda dan anak yatim piatu, korupsi semakin merajalela; dari segi sosial, sistem mengalami kemerosotan moral. Maka Yesaya menggambarkan kondisi Yehuda sama seperti konteks Sodom dan Gomora (bdk. Yes. 1: 2 – 10).

 

Kamis, 21 April 2022

Bahan Jamita Minggu Jubilate, 08 Mei 2022: Ulaon Ni Angka Apostel 9: 36 - 43

 BAHAN JAMITA MINGGU
MINGGU JUBILATE
Minggu, 08 Mei 2022
ULAON NI ANGKA APOSTEL 9: 36 – 43

 HUASO NI JAHOWA NA PANGOLUHON
Pdt. Daniel Bonardo Pane, S.Th.

Patujolo

            HORAS! Minggu Jubilate ima sada minggu rangkaian Paskah ni halak Kristen. Marhite minggu Jubilate dibaritahon do ulaon ni Jahowa na paluahon bangsona. Hata Jubilate marharoroan sian hata latin, jubilee. Molo di hata Heber didok do Yobel na marlapatan ari palimapuluh taonhon dunghon ari ari haluaon. Molo di halak Israel kuno somal do diulahon ulaon Jobel sahali di limapuluh taonhon (dirayakan sekali dalam lima puluh tahun). Di na diulahon halak Israel ulaon Jobel on, marningot do nasida angka pambahenan ni Jahowa, Debata na paluahon bangso i sian parhatobanon di tano Misir. Pambahenan ni Jahowa na patuduhon huaso dohot hamuliaonNa na so hatudosan i laho paluahon bangso Israel. ido umbahen molo pe diulahon halak Israel Jobel, sude angka utang, songon i angka na diparhatoban disesa jala malua ma sude sian utang dohot sian parhatobanon, jala sude angka singkoram ingkon do dipaulak tu nampunasa. Jala taon Jobel masa ma pardamean, ingkon do mardame nasida sama nasida. Dipalu do sofar (sejenis alat tiup Israel yang terbuat dari tanduk domba jantan, yang selalu dibunyikan setiap Tahun Perdamaian Israel, yaitu tahun Yobel). Ojahan di ganup ulaon Jobel ima pambahenan ni Jahowa, Debata di na paluahon bangso manang na niasianNa, jala pambahenan ni Jahowa patuduhon huaso dohot hamuliaonNa na so jadi adong na boi patudoshon jala na mangatasi.

            Sude angka pambahenan ni Jahowa ima ulaon halongangan bolon do. jala pambahenan ni Jahowa masa ma di huta Joppe, di na masa halongangan bolon di huta i marhite si Petrus uju na mian ibana huta Lidda. Aha do na masa di huta Joppe, jala halongagan na songon dia do dipatupa Jahowa di huta i marhite si Petrus? Antong masuk ma hita tu hatorangan ni turpuk jamita minggu Jubilate on.

 

Hatorangan ni Turpuk

            Ia buku Ulaon ni Angka Apostel ima na disurathon si Lukas, sahalak parbarita na uli dongan ni si Paulus laho mambarita na uli tu halak na so Jahudi. Disurathon si Lukas pe surat na on tu si Teopilus (Ulaon ni Angka Apostel 1:1), ima sahalak na sangap di Antiokhia, jala di huta Antiokhia do si Lukas manurathon buku Lukas dohot Ulaon ni Apostel asa tung marbinoto, mangantusi jala mananda si Teopilus taringot hasintongan ni hata naung dipodahon tu ibana (patudos tu Lukas 1: 4), jala di buku Ulaon ni Angka Apostel jojor di disurathon si Lukas songon dia do hiras ni roha angka apostel laho marbarita na uli dohot angka ragam hamaolon na niadopan ni angka apostel, sahat tu uhum dohot hamatean. Dungkon manaek Jesus tu Surgo, marpungu do angka apostel na sampulu sada i rap dohot angka na porsea di sada inganan, hombar tu Ulaon ni Angka Apostel 1: 15 disurathon do torop nasida ima 120 halak do di inganan i. Sai diulahon nasida do ulaon parpunguan dohot  martangiang uju so saor dope Tondi Parbadia tu nasida, jala dipillit ma si Matias gabe apostel singkat ni Judas Iskhariot, parjehe i. Dungkon ro Tondi Parbadia, marhiras ni roha do nasida jala ndang mabiar laho mambaritahon barita na uli, ima taringot angka pambahenan ni Jahowa Debata na singkop di bagasan Jesus Kristus. Ima barita hamubaon ni roha, barita hasesaan ni dosa, barita na uli, barita haluaon. Nang pe tung disogohon halak Jahudi dohot pamaretaon ni Rom barita na uli na binaritahon angka Apostel, jala dilele do halak Kristen uju i  sahta tu na ditangkup dungi i diuhum hamatean angka Apostel, alai tung na so jadi mansohot ulaon marbarita na uli. Lam digosa, lam dilele, jala lam dibahen na hansit alai lam tu torop na do angka na porsea di barita na uli na dibaritahon angka apostel. Sahat ma barita na uli i tu huta Lidda na diboan si Petrus (ida. Ulaon ni Angka Apostel 9: 32). Huta Lidda maringanan 15 – 17 km tungkan anggoni (tenggara) huta Joppe. Di huta Lidda, masa do tanda halongangan dipatupa Jahowa, Debata di bagasan goar ni Jesus Kristus dipamalum si Petrus ma si si Eneas, gogo na sian Jesus Kristus do na dipangke si Petrus laho patupahon halongangan i, ndada sian gogona jala sian siadonganna (Ulaon ni Angka Apostel 9: 34), marnida i torop ma halak di luat Lidda dohot na di Saron mardompakhon Tuhan i (ay. 35) na marlapatan na gabe porsea di barita na uli na dibaritahon si Petrus dohot di angka tanda halonganan naung diida nasida.

            Di turpuk Jamita minggu on dibaritahon ma na adong sahalak parompuan di huta Joppe na margoar Tabita (molo di hata Junani didok: Dorkas), sahalak na porsea. Molo didok sahalak na porsea ima halak naung manjanghon Jesus Kristus di bagasan ngoluna manang na didokna sahalak naung Kristen. Di ay. 36 didok do na sumurung do pangulahononna di angka ulaon na denggan dohot mambahen asi ni roha. Dang pola dipabotohon mansai tangkas di turpuk on angka ulaon aha do na dipatupa si Tabita umbahen na gabe sumurung ibana sian angka na porsea di huta i. Alai angka na bisuk mandok ianggo si Tabita ima sahalak na olo marsilehonlehon tu angka na pogos, nang songon i na olo marsilehonlehon di ulos dohot di parabiton tu angka na pogos songon i di angka na mabalu.

            Di ay. 37 dibaritahon na di bagasan parsahiton do ianggo si Tabita, jala ndang pola tangkas dipabotohon aha do sahit na songgop tu pamatangna, alai na pasti ianggo sahitna i nunga posi, jala mate do si Tabita ala ni sahitna i. Diburi ma ibana, dipeakhon ma tu bilut parginjang. Sada hasomalan do di halak Israel molo adong na mate ingkon do diburi (diparidi/ dipaias) jala dipapeak tu bilut parginjang andorang so diboan tu tanoman. Umbahen na jonok do huta Joppe tu huta Lida (15 – 17 km), ditongos ma dua halak na sian Joppe ro mandapothon si Petrus asa hatop ibana ro tu Joppe (ay. 37). Barita tanda halonganan na masa di huta Lidda tontu sahat do tu huta Joppe ala na marsijonokan do huta i, laos hinorhon ni barita i do umbahen na ditongos sidua halak i mandapothon si Petrus. Di ay. 38, sahat ma nasida mandapothon si Petrus, jala tontu dibaritahon sidua halak on ma na masa di huta Joppe (nang pe dang pola disurathon di ayat 38 on naung dipaboa sidua halak on na masa di huta Joppe), laos hehe ma si Petrus borhat tu huta Joppe. Sahat ma ibana tu huta Joppe, jala sahat ma tu bagas ni si Tabita, ditogihon ma si Petrus tu bilut parginjang, ima inganan hapeahan bangke ni si Tabita. Adong ma di inganan i angka boruboru na mabalu angka na tumatangis hinorhon ni lungun ni rohanasida di parmonding ni si Tabita. Dipatuduhon nasida tu si Petrus angka ulos dohot abit na pinauli si Tabita andorang rap dope dohot nasida (ay. 39). Dipamuli (dipalaho) si Petrus ma nasida saluhutna (ay. 40), lapatanna holan si Petrus dohot bangke ni si Tabita ma di bilut i, marsinggang ma ibana laho martangiang, didompakhon ma na monding i laos didok ma: “o Tabita, hehe ma ho”. Sarupa do pambahenan ni si Petrus on songon na pinatupa Jesus Kristus uju na pinaheheNa i boru ni si Jairus (ida Mark. 5: 41). Dipabidok si Tabita ma matana, dung i di na niidana si Petrus, hehe ma ibana.

            “Marsinggang jala martangiang” ima tanda mangido pangurupion tu Jahowa Debata di bagasan Jesus Kristus. marsinggang jala martangiang ima patuduhon panandaion dohot patuturohon diri tu adopan ni Jahowa, na so margogo dirina sambing patupahon angka tanda halonganan. Marhite tangiang do mangido gogo dohot huaso sian Jahowa di bagasan Jesus Kristus. Marhite tangiang do dijalo si Petrus huaso laho patupahon halongangan i. Ingot ma hita, unang ma dipangasahon gogona dohot pingkiranna laho patupahon ulaon partondion, alai jalo jala pangasahon ma gogo dohot huaso na sian Jahowa, Debata di bagasan Jesus Kristus. Parhitean do hita, parhitean do si Petrus, jala parhitean do angka apostel. Na patupahon haluaon ima Jahowa Debatanta di bagasan Jesus Kristus sambing do.

            Dung i, disurdukhon ma pahean tu si Tabita jala dijou ma angka na badia i, ro di angka boruboru na mabalu, dipajongjong ma si Tabita mangolu di jolo nasida (ay. 41). Ise do angka na badia didok dison? Halak na badia di pangantusion haKristenon na parjolo ima halak naung porsea jala na olo patupahon ulaon parasinirohaon, mangurupi angka na pogos, na patupahon hadameon jala na tongtong mangulahon angka na denggan tu saluhut. Tontu molo masa angka na so hea masa di luat i, jala masa angka halongangan sai hatop do sar barita i tu saluhut luat i, manang di pangisi ni huta i. Songon i ma na masa di huta Joppe. Gabe torop do jolma na porsea di Tuhan i (ay. 42). Nania do lelengna si Petrus mian di Joppe di bagas ni si Simon, sipauli hulinghuling (ay. 43). Sahalak sipauli hulinghuling jotjot ima ulaon na marpardomuan tu hulinghuling ni binatang naung mate laho mambahen sipatu, hohos dohot angka kerajinan tangan sian hulinghuling (kulit).

 

Hahonaan ni Turpuk

            Di tingki sinuaeng torop do angka barita na pabotohon angka ulaon manang sipatupahon angka jolma laho pangoluhon jolma naung mate. Sahalak Pandita Bethel sian Amerika na margoar Tyler Johnson mambahen sada team laho pangoluhon jolma angka naung mate, songon i nang Sam Parnila sahalak na bisuk di bidang kedokteran di Universitas Stony Brook, New York na mandok na boi do ibana pangoluhon jolma naung mate nang pe jolma i nunga leleng mate. Di taon 2020, dipatupa do dalan laho pangoluhon jolma naung mate marhite teknik The Cryonics di Institute Penelitian The Shandong Yinfeng Life – China, dohot angka barita lan na asing. Adong do fase hamatean ni di bidang kedokteran, ima:

1.       Mati klinis: sistem pernafasan dan detak jantung yang telah berhenti, namun ketika dilakukan masase jantung, pemberian nafas buatan, penggunaan defibrilator atau tindakan klinis lainnya, kemungkinan seseorang itu bisa hidup kembali.

2.       Mati otak, yaitu berhentinya semua fungsi otak. Pada fase ini orang yang telah mati otak bisa hidup kembali ketika dengan menggunakan alat – alat kedokteran seperti alat pernafasan, alat pacu jantung dan lainnya. Namun sering sekali mati otak disebutkan adalah fase terakhir dalam kehidupan manusia, namun organ tubuhnya masih bisa didonorkan ke yang membutuhkan.

3.       Mati biologis, pada fase ini seseorang sudah dapat dikatakan mati secara total dan seluruh organ tubuh dan sel – sel dalam tubuhnya pun sudah mati, dan tidak memungkinkan bisa hidup kembali.

Boha pe dalan ni jolma laho pangoluhon jolma naung mate, tontuna Jahowa Debata do nampuna hangoluan on. Ianggo mangolu hita, mangolu di Tuhan i ma. Anggo mate hita, di Tuhan i ma. Alana ni i, mangolu manang na mate pe hita di Tuhan i do hita, jala Ibana nampuna hita. Jahowa Debata do na patupahon haheheon sian angka naung mate parhitean do angka jolma (di padan na robi dipahehe si Elia do sahalak naung mate, songon i nang si Elisa; Jesus Kristus pe patupahon hahehehon di angka naung mate, sahat tu partingkian haKristenon na parjolo i dipatupa angka apostel do pahehehon angka naung mate). Alai ingot ma hita, huaso dohot angka pambahenan ni Jahowa Debata do saluhutna i saut, jala Jesus Kristus marhuaso do taringot tu hangoluan jala marhuaso taringot tu hamatean (marhite haheheon ni Jesus Kristus, nunga talu be sorop ni hamatean i).

Ndada holan pangoluhon naung mate tanda halongangan na dibahen angka apostel. Pamalumhon angka na marsahit, songon i nang mambaritahon barita haluaon nang pe dilele jala ditangkup ndang mansohot nasida marbarita na uli, ido gabe apulapul tu angka na jolma na manjalo barita haluaon i gabe porsea nasida jala marhasatiaon i pe halongagan do i. Sadari on, halongangan i masa ma di hita, mangolu pe hita jala marhahipason halongangan bolon do i nang pe ingkon dibolus ragam angka parmaraan ni daging alai mangolu dope hita. Na gabe sirimangrimangionta marhite turpuk jamita on, boha do alusta di sude angka pambahenan ni Jahowa di ngolunta sahat tu tingki on? Jala  boha do jolma na asing boi gabe porsea tu hita angka na porsea? Rade do hita dipangke Jahowa Debatanta di bagasan Jesus Kristus patupahon angka ulaon halongangan di ganup ngolunta be?

Sada ulaon halongangan do molo boi hita marhosa, marhasatiaon di haporseaon dohot patupahan angka na denggan, marpanarihonhon tu na hurangan;  Sada ulaon halongangan do molo olo hita mardame, manolukhon tangan laho marsijalangan, mardame nang pe sintong hita; Sada ulaon halongangan do molo boi hita manangiahon na mangarsahi hita asa muba rohanasida; sada uloan halongangan do molo boi hita paposhon roha ni donganta taringot tu hata ni Debata dohot haporseaonna tu Debata; sada ulaon halongangan do molo tutu hita manghaholongi Debata dohot manghaholongi sude angka jolma manisia na adong di portibi on. Sude ulaon halongangan i, unang ma dipangasahon dirina, hapistaranna, dohot siadonganna. Marsinggang jala martangiang, mangido gogo dohot pangajarion ni Debata laho patupahon ulaon halongangan ido na ingko diulahon. Mangasahon gogo dohot huaso ni Jahowa Debata di bagasan Jesus Kristus patupaonta ma ulaon halongangan. Molo tung songon i, lam tu toropna ma angka na porsea. Dipapujipuji na porsea i ma goar ni Jahowa Debata, di bagasan Jesus Kristus. unang ma manghirim di pujipujian, hasangapon sian portibi on molo pe dipangke Tuhan i hita patupahon ulaon halongangan. Ingot ma huaso ni Jahowa Debatanta di bagasan Jesus Kristus na pangoluhon si Tabita, jala huaso ni Jahowa Debata do hita patupahon angka ulaon halongangan. Amen. “Pasupasu HataMi,”


Bahan Jamita Epistel, Minggu Jubilate, 08 Mei 2022: 1 Raja - raja 17: 17 - 24

BAHAN JAMITA EPISTEL
MINGGU JUBILATE
Minggu, 08 Mei 2022
1 Rajaraja 17: 17 – 24

 HUASO NI JAHOWA NA PANGOLUHON
Pdt. Daniel Bonardo Pane, S.Th.

Patujolo

            Horas! Anggiat ma di bagasan hahipason dohot pangaramotion ni Jahowa Debata hita di na manjaha bahan jamita on. Amen. Molo didok taon Jobel, ima sada partingkian na mansa las roha di halak Israel, ala marningot do hita di sude pambahenan ni Jahowa tu bangso i. Pambahenan ni Jahowa ima hangoluan dohot haluaon di bangso manang na di halak na niasianNa. Diulahon halak Israel do taon Jobel 50 taohn sahali (sekali dalam 50 taon), agak andul manang marasing sian perayaan angka huria na patupahon pesta Jubeleium sahali sataon. Molo didok jubeleium diulahon ma sahali ganup 50 taon, jala disi dang adong be boban manang sipingkiron angka ruas, ndang adong be disi mangido panumpahion. Molo marpesta jubeleium huria ingkon do manghatindanghon asi ni roha ni Debata dohot pamabahenan ni Jahowa marhite: patupahon panumpahion manang pangurupion tu angka na pogos, tu angka na hurangan, mandulo manang manangianghon angka na marsahit, mandulo jala manangianghon na tarhurung asa marhambaon (molo tung ala ni hajahaton ibana tarhurung), dohot angka ulaon parasinirohaon na asing. Molo marjubeleium huria i ndang adong be parmusumusuhon manang parbolatbolaton, ingkon patupahon hadameon do saluhutna, parhaladona nang songon i ruasna.

            Jamita Epistel di minggu Jubilate ima taringot huaso ni Jahowa Debata marhite si Elia. Marhite huaso ni Jahowa i, patupahon halongangan tu sada na mabalu di Sarpat. Huaso na songon dia do na pinatupa ni Jahowa marhite si Elia jala boha do panghorhon ni huaso i di ngolu ni ina na mabalu i dohot di hita sinuaeng? Tangkas ma itapaihutihut hatorangan songon i hahonaan ni turpuk jamita on.

 

Hatorangan ni Turpuk

            Ndang adong na tontu taringot ise do panurat buku 1 Rajaraja on. Molo dijaha buku 1 Rajaraja on ima taringot harajaon ni bangso Israel andorang so marujung ngolu raja Daud sahat tu angka na masa tu harajaon ni Israel tingki si Salomo jala na masa dung tarbagi harajaon Israel ima Israel Utara (Efraim) dohot Israel Dangsina (selatan) (Yehuda). Taon andorang si Salomo gabe raja Israel singkat ni amana si Daud sahat taon na tarbagi harajaon i dohot ragam angka na masa dung tarbagi harajao mansai dao, i do umbahen ndang adong na boi mambahen pandapot na tontu taringot ise do panurat buku 1 rajaraja on.

            Turpuk jamita epistel on ima panghobasion ni panurirang Elia tu sada parompuan na mabalu di Sarfat. Panurirang Elia ima sada panurirang na dijou jala dipabangkit Jahowa gabe sada panurirang di harajaon Israel Utara (Efraim) uju panggomion si Ahab, Ahazia dohot Yoram di abad IX andorang so tubu Kristus. Dipabangkit Jahowa do angka panurirang tingki pamarentaon (monarkhi) harajaon Israel. Ulaon ni panurirang on ima laho pabotohon sude angka hata ni Jahowa tu raja dohot tu sandok pangisi ni harajaon Israel saluhutna (utara dohot dangsina), pabotohon panurirangon taringot haluaon, dohot panguhuman na naeng sipamasaon Jahowa tu harajaon Israel, songon i nang laho pasingothon raja molo diulahon raja i angka na jat manang ulaon na maralo tu lomo ni roha ni Jahowa (patudos ma panurirang Nathan na pasingothon raja Daud uju na diparjolma ibana si Betsyeba na so sian dalanna). Songon i nang si Elia, halak Tisbi, saian halak paisolat di Gilead sada panurirang mansai barani pasingothon raja Ahab do jolmana si Isebel asa unang madabu tu parsombaon tu debata ni si Isebel, ima Ba’al songon i nang parsombaon tu Asyera.

            Ragam do tanda halongangan na pinatupa ni Jahowa, Debata marhite si Elia na patuduhon huaso dohot hamuliaon ni Jahowa na mangatasi sude angka pardebataon sileban di sude inganan dohot di sude tingki songon i nang Ba’al dohot Asyera, songon i nang di turpuk jamita on. Huta Sarpat ima huta na metmet di Pinisia – Tirus, 13 km tungkan dangsina luat Sidon. Disuriranghon si Elia do taringot haroro ni logo ni ari ranggapuri masa tu sude luat na ginomgoman ni si Ahab (1 Rajaraja 17: 1 – 6), raja ni Efraim i. Nunga tung angka ulaon na jat diulahon si Ahab uju di panggomionna tarlumbi na olo ibana manangihon hata ni si Isebel, jolma na i na mambahen so uhum tu halak na ginomgomanna. Boi ma dohonon sada uhum do na ro sian Jahowa, Debata na masa logo ni ari ranggapuri i. Tontu masa ma haraparon, angka parbue tano pe nunga koring jala mate, mual pe nunga marsik, maol ma jumpang sipanganon na naeng dipangan. Sahat ma na masa i tu Sarpat. Di Sarpat adong ma sada na mabalu na so pola dipabotohon ise goarna. Sahalak na mabalu na mansai pogos jala na so adong be na laho sipanganonna be dungkon dipangan sagusagu na tading dope. Molo dung dipangan sagusagu i, suda ma sagusagu i, laos mate ma ibana rap dohot anak sasadana i (ida 1 Rajaraja 17: 12). Nang pe masa paruhuman sian Jahowa tu luat i, alai ndang sundat IBANA patuduhon huaso dohot hamuliaonNa di na manarihon sipanganon tu na mangulahon hataNa, songon ina na mabalu on. Diulahon na mabalu i ma sude angka na dihatahon si Elia asa diulahon, jala diida ibana ma tanda halongangan na binahen ni Jahowa marhite si Elia. Itak manang sagusagu na otik i, ndang marnasuda, jala miak na di bagasan guriguri i ndang jadi marsik, paima jumpang ari haroro ni udan tongoson ni Jahowa tu sisik ni tano on (1 Rajaraja 17: 14, 16).

Dungkon masa sasudena i (1 Rajaraja 17: 7 – 16), marsahit ma anak ni parompuan na mabalu i, jala pasang situtu sahitna laos tos hosana (ay. 17). Tontu tung mansai lungun jala marsak situtu roha ni parompuan i di na masa i, jala diarsakhi ibana do haroro ni si Elia na dirimpu ibana ala ni haroro ni si Elia di na laho patupahon uhum ni dosana gabe marujung ngolu anak sasasda i. Tarida do i sian pandohan andungna: “aha parsaoranhu tu ho, ale halak ni Debata? Rupa do ho tu ahu laho pasingohothon dosangku dohot mamunu anakhi?.” Molo sian psikologi boi do dang diantusi halak mandok sidohononna ala ni lungun dohot arsak ni rohana, hata lungun jala hata arsak do dihatahonna. Songon i do ma na masa tu parompuan na mabalu di huta sarpat i. I dope diida ibana halongangan na pinatupa Jahowa marhite si Elia, alai dungkon diadopi ibana anakhonna naung monding, pintor lupa do ibana halongangan i.

Di ay. 19, didok si Elia ma mandok tu parompuan i: “boan tuson anakmi” laos di boan ma tu bilut parginjang laos dipapeak ma tu podomanna. Di ay. 20, martangiang ma si Elia tu Jahowa: “o ale Jahowa, Debatangku! Tung dohot ma parompuan na mabalu on sorangnhi marhinamago bahenonMu laho mamunu anakna?” Memang sekilas molo dijaha tangiang ni si Elia on seolah – olah do dohot si Elia ”menyalahkan” Jahowa. Hata: “O ale Jahowa, Debatangku!” Na patuduhon parsoaran ni panuriang i dohot Jahowa, ima Debata na mamillit ibana gabe panuriang; adong panghatindanghon na tutu do Jahowa Debatana, jala na so jadi holang parsaoranna tu Jahowa; adong panghatindanghon taringot huaso dohot hamuliaon ni Jahowa na mangatasi saluhut, jala na ampuna hosa hangoluan. Jahowa do Debata na manompa jolma i, na mangulushon hosa hangoluan jolma i gabe martondi mangolu jolma i (patf. 1 Musa 2: 7). Hata “Tung dohot ma parompuan na mabalu on sorangnhi marhinamago bahenonMu laho mamunu anakna?” ima soara ni panurirang na parsidohot manghilalahon songon panghilalaan ina na mabalu i, jala dison ma si Elia mangidohon asi ni roha ni Jahowa tu parompuan i. Sai marpanatap ma nian Jahowa mida parompuan i na mangoloi jala mangulahon sude angka na nihatahon ni si Elia (patudos tu Psalmen 4: 4).

Dung sidung si Elia martangiang, dipabustang ma ibana tolu hali di ginjang ni dakdanak i, huhut joujou tu Jahowa: ale Jahowa Debatangku, ua paulak ma hosa ni dakdanak on tu bagasan ibana (ay. 21). Agak maol do tarjalo roha metode na dibahen ni si Elia di na laho mangido asi ni roha ni Jahowa marhite paulakhon hosa i tu bagasan dakdanak i. Ragam do dalan na binahen ni Jahowa di na laho patupahon dohot patudauhon huaso dohot gogoNa. Saguru tu IBANA do saluhut hosa hangoluan, ai sian IBANA do hosa hangoluan, na sian IBANA mulak ma tu IBANA. Jahowa Debata do nampunasa hosa hangoluan ni ganup angka jolma. Tutu ma na masa i, ditangihon Jahowa do soara ni si Elia, jala gabe mulak hosa ni dakdanak i tu ibana laos mangolu ma dakdanak i (ay. 22). Ai na mangolu pe dakdanak i ndada ala gogo dohot huaso ni si Elia, parhitean do ianggo si Elia. Huaso dohot gogo ni Jahowa do na patupahon haheheon jala saguru tu Jahowa Debata do ganup hosa hangoluan on, ala IBANA do parmulaan ni saluhut angka mulamula, jala IBANA do hatongtongon saleleng ni lelengna.

Dung i, diboan ma dakdanak i tu natorasna (ay. 23). Masa ma halongangan muse di bagas ni parompuan na mabalu di huta sarpat i. Dung diida ibana halongangan marhite sagusagu na so olo suda dohot miak na so ra marsik, masa ma halongangan bolon, halongangan na so boi diulahon angka debata sileban songon na disomba si Isebel (Ba’al dohot Asyerah). Ndang hapalang las ni roha parompuan i, dipapujipuji ibana taringot huaso dohot gogo ni Jahowa Debata na masa tu dirina dohot di ngolu ni ianakhonna marhite haroro ni si Elia (ay. 24). Haroro ni si Elia, ndada na laho patuduhon hadirionNa, alai pabotohon huaso dohot gogo ni Jahowa na mangatasi saluhut angka huaso na adong di ganup tingki dohot di sude inganan.

 

Hahonaan ni Turpuk

            Jo hamatean, dida soropmi? Jo hamatean didia hamonanganmi (1Kor. 15: 55) on ma sada las ni roha halak Kristen naung dipamonang Jesus Kristus sian jorbut dohot sorop ni hamatean i marhite haheheonNa. Haheheon ni Jesus Kristus, ima haheheon jala hangoluan saleleng ni lelengna do diboan jala ditumpalhon tu angka ganup jolma na satia tu Jahowa Debata di bagasan Jesus Kristus. Las ni rohanta di sude angka pambahenan ni Jahowa mamboan haluaon dohot hangoluan naung patar jala singkop di bagasan hadirion ni Jesus Kristus, Tuhanta i.

            Adong do 2 mutiha na mansai arga siputihonta  marhite turpuk jamita on

1.       Sian si Elia, diajarhon do hita taringot hardeonta gabe parhitean ni Jahowa papatarhon taringot huaso dohot gogo ni Jahowa di parngoluonta be. Ndang pola ingkon songon na binahen ni si Elia gabe parhitean ni Jahowa, Debatanta. Lehononta ma dirinta dohot ngolunta gabe sihatindanghon huaso dohot gogo ni Jahowa. Ragam do dalanna di na mangulahon i, boi do i marhite hatanta na gok hasintongan dohot hatigoran, dang jumpang parhata manggang, parhata gabus, parhata pamolamola, parhata metmet jala parhata na gok tahitahi na jat; boi do marhite pangulahon na manghangoluhon hata ni Jahowa Debata di bagasan Jesus Krsitus, mangurupi angka na gale dohot na di bagasan hasusaan, mangharingkothon hadameon, hatigoran dohot sintong ni uhum dohot angka ulaon na nihalomohon ni Jahowa; marhite pingkiran ima na marsangkap haulion dohot hatigoran ma disangkapi, ahama na boi hademakhon dohot togu ni parsaoran na marhuria dohot na sahuta i ma nian dipingkiranna, sai angka tahitahi na denggan ma manggohi pingkiranna. Alai ingot ma hita, ndang boi tarulaonta saluhutna i molo itapangasahon do gogonta, hamaloonta dohot sude angka siadonganta. Holan Jahowa Debatanta di bagasan Jesus Kristus do na boi patauhon hita jala mampargogoihon hita mangulahon saluhutna i. Marsinggang jala martangiang ma mangido gogo sian JAHOWA Debatanta, Pargogo na so hatudosan i.

2.       Sian Parompuan na mabalu. Di ragam angka sitaonon na masa, sipata sai tubu do partontangan taringot haporseaonta tu Jahowa Debata maradaphon angka sitaonon na masa. Boha do tahe tutu, “ai uhum ni Debata do na masa tu ahu, umbahen pola hupanghilalahon songon on? Hansit na i, jala nunga sibaranhu hape ingkon hutaon sisongon on” didok na deba. Nuaeng marhite turpuk jamita on dipaingot do hita taringot panarihonon ni Jahowa Debata tu angka haholongan jala na niasianna. Sai disarihon, jala didongani Jahowa do hita di sitaonon saluhutna i, asa tung marnida hita habalgaon dohot hatimbulon huaso dohot gogo ni Jahowa Debata na pamonanghon hita di sitaonon i. Masa ma parolopolopon dohot lasniroha di ngolunta. Ngolu na marhaposan tu Jahowa Debata jala marbenget ni roha ndada marsuru hita asa holan na hundul manang holan na peak paimahon angka tanda halongangan i masa di jolonta. Ngolu na marsitutu, jala hobas mangulahon angka ulaonna di bagasan panghirimon na togu, i do na ingkon siulahononta songon halak na niasian ni Jahowa Debatanta. Amen. Pasupasu hataMi

 

Digurithon: Pdt. Daniel Bonardo Pane, S.Th

(Pandita ni HKI na marsingkola lanjut)

Rabu, 30 Maret 2022

Bahan Jamita/ Khotbah Minggu Palmarum, 10 April 2022; Psalmen/ Mazmur 118: 19 - 29

 

BAHAN JAMITA

MINGGU PALMARUM

Minggu, 10 April 2022

Ev.: Psalmen 118: 19 – 29; Ep.: Mateus 21: 1 – 9; S. Patik: 1 Petrus 4: 13

PINASUPASU MA NA RO MARHITEHITE GOAR NI JAHOWA!

(Pdt. Daniel Bonardo Pane, S.Th.)

Patujolo

            Horas! Masuk ma hita di Minggu Palmarum di minggu sadari on. Di Minggu Palmarum on marningot ma hita di suraksurak ni angka jolma uju na ro Jesus mangebat tu Jerusalem. Torop angka jolma na mansai las rohana jala marolopolop manomunomu Jesus Kristus, nang pe di pangantusionnasida taringot Jesus ima sahalak na gabe Raja laho paluahon halak Israel tarlumboi halak Jahudi sian panggomgomion ni bangso Rom. Boi do idaonta olopolop ni natorop i di na manomunomu Jesus i marhite soara na mandok: Hosanna! Pinanasupasu ma na ro marhite Goar ni Tuhan i, Raja ni Israel! (ida: Johannes 12: 13 bdk: Mateus 21: 9, 15; Mark. 11: 9 – 10).

Di minggu palmarum sadari on, dibaritahon ma tu hita taringot olopolop dohot las ni roha halak Israel manghalashon saluhut angka pambahenan ni Jahowa tu bangso Israel. Las ni roha manghalashon haluaon naung pinatupa ni Jahowa tu bangso i. Marsoara do angka halak Israel i marolopolop mangendehon ende hasangapon dohot hagogoon ni Jahowa naung patar marhite haluaon ni bangso i. Haluaon na songon dia do dipatupa Jahowa tu bangso Israel i umbahen pola marsuraksurak jala marolopolop bangso i? boha do hadomuanna i tu angka na masa i sisaonari? Boi dope hita marolopolop jala marsuraksurak songon na masa di turpuk on? asa lam tu antus hita mangantusi turpuk jamita on, masuk ma hita tu hatorangan ni turpuk.

 

Hatorangan Ni Turpuk

            Masa habuangon ima masa na mansai hansit dohot bernit na tinaon ni bangso Israel. Uju i ma masa hasesega ni harajaon ni Israel. Bagas joro dohot tembok Jerusalem pe nunga sega jala malengse (menjadi puing – puing batu). Dang adong be hataridaan ni bangso i gabe sada bangso na tarpillit ni Jahowa. Tutu mansai marsak jala marungkil situtu do bangso i di hamamasa i. Gabe i ma dalan ni bangso Babel manginsahi halak Israel mandok: “didia do Debatam?” (Psalmen 42: 11). Panginsahion i tubu hinorhon ni pangantusion na masa taringot parporangan ni angka debata marhite parporangan angka harajaon. Molo talu do harajaon i marlapatan talu ma debatana maralohon debata harajaon na monang i. Molo pangantusion i do diboanhon tu harajaon/ bangso Israel, boi ma dohonon na talu Jahowa, Debata ni Israel maralohon Marduk, debata ni Babel.

            Molo marnida taringot hasesega ni harajaon i, ra ndang adong be dalannna boi mulak bangso Israel i gabe sada bangso.

Alai marhite panurirang Jesaya, Jahowa mandok tu halak Israel: “Ai ndada pingkiranHu pingkiranHu pingkiranmuna i, jala ndada dalanmuna angka dalanHu ninna Jahowa” (Jesaya 55: 8) na marlapatan ndang hombar pingkiran manang pangantusion pingkiran ni jolma suhatsuhat pingkiran ni Jahowa, jala ndada dalan pingkiran dohot pangantusion ni jolma dalan ni Jahowa laho patupahon haluan tu bangso Israel. Dipatupa Jahowa haluaon bangso Israel sian Babel marhite suruanNa ima raja Koresy (Cyrus), raja halak Persia. Talu ma harajaon ni Babel maralohon harajaon ni Persia. Dung talu harajaon ni Babel i, dipaloas raja Koresy (Cyrus) ma halak Israel na gabe tarbuang i mulak tu bona pasogitnasida ima huta Israel. Ndang be gabe status na tartaban bangso i, alai status na malua (status merdeka) nang pe gabe wilayah harajaon ni Persia bangso Israel i. Nang pe naung malua bangso i sian status tartaban jala sidung masa habuangon i, ndang apala singkop dope las ni roha ni halak Israel naung mulak tu bona pasogitnasida. Adong dope na siparungkilonnasida ima hajongjongan ni bagas joro. Dipaloas raja Koresy do halak Israel i laho patuapahon ruhutruhut parugamoon ni halak Israel. dipilit ma si Esra laho mangaturhon ruhutruhut parugamoon ni Israel, jala Nehemia gabe gubernur wilayah Israel. Dipatupa nasida ma sangkap laho paulihon bagas joro naung malengse i. Mansai ringkot situtu do hajongjongan ni bagas joro di sada bangso/ harajaon di partingkian Timur Dekat Kuno. Ndada holan hataridaan na marugamo, alai hataridaan hajonjongan ni sada bangso (identias menjadi suatu bangsa).

            Dung sidung hajongjongan ni bagas joro i, marolopolop ma bangso i jala dipatupa ma arakarakan laho mamasuhi bagas joro i. Suraksurak, ende las ni roha dohot ende parolopolopon ni halak Israel di arakarak i disurathon ma gabe sada Psalmen, ima Psalmen 118 on. Lungun, sitaonon dohot parungkilon ni halak Israel uju hamamasa habuangon ni Babel nunga gabe malum marhitehite hajongjongan ni bagas joro. Hinsakhinsak na binahen ni harajaon Babel mandok: “didia do Debatam” nunga so be marhitehite hajongjongan ni bagas joro na imbaru i. Jahowa Debata mian do di tongatonga ni halak Israel jala mian di tongatonga bangso Israel. Las roha bangso i di sude angka pambahenan ni Jahowa. Tarpatupa Jahowa do las ni roha di bangso i di tongatonga kemustahilan ni halak Israel (ida Psalmen 118: 1 -13)

            Ayat 19 – 20: ungkap hamu ma di ahu angka bahal ni hatigoran, asa hubongoti angka i laho mamuji Jahowa. Ima sada ende laho mamasuhi bagas joro na imbaru i. On do bahal ni Jahowa, bongotan ni angka partigor i sogot. Bahal na nidokna dison ima bagas joro na imbaru. Inganan habongotan ni angka partigor ima halak na tongtong manghalungunhon pambahenan ni Jahowa Debata, halak na tongtong satia marsomba jala marhaposan tu Jahowa Debata, na tongtong mian dibagasan pangondianan ni Jahowa Debata. Di bagas joro i ma halak Israel mangolophon sude pambahenan ni Jahowa Debata, di bagas joro i ma halak Israel saparsaoran laho manangihon pangajarion angka patik dohot hata ni Jahowa. Patik dohot hata ni Jahowa do palito dohot tungkot di halak partigor (ida Psalmen 119). Tama ma nian mandok mauliate bangso i di panangihonhon ni Jahowa tangiang dohot angka joujou nasida uju di Babel, jala ima na gabe hatuaon i bangso i (ay. 21). Batu naung binolonghon ni angka pande bagas, ima na jadi batu parsuhi (ay. 22). Ayat on martudutudu tu halak hadirion ni bangso na digombarhon batu na ponsa jala gabe puingpuing na kecil, dibolongkon ma i ala dianggap ndang marlapatan jala ndang boi be pangkeon. Apa yang kecil di hadapan manusia dan dianggap tidak ada arti, bisa jadi Allah memakainya untuk sesuatu yang lebih berarti untuk pekerjaan yang sangat besar.

            Ay. 23 ima panghatindanghon halak Israel di saluhut angka pambahenan ni Jahowa na gok halongangan. Pambahenan na gok halongangan ima sada pambahenan na mangatasi saluhut suhatsuhat pangantusion dohot na di roha angka jolma. Ai dang hombar tu suhatsuhat pangantusion ni jolma dipatupa Jahowa angka pambahenanNa. Diida halak Israel do angka tanda halongangan na binahen ni Jahowa tu nasida uju mian nasida di Babel (boi idaonta parbaritaon ni buku Daniel) sahat tu naung talu harajaon ni Babel. Diida mata ni halak Israel do puingpuing ni bagas joro dohot Jerusalem naung binolongkon i laos marhite i ma muse jongjong haulion bagas joro na imbaru i. ai ndang adong na so tarpatupa Jahowa Debata. Ari on do na jinadihon ni Jahowa, marolopolop ma jala marlas ni roha ma hita disi. Iale Jahowa sai manumpak ma Ho! Iale Jahowa sai Ho ma mambahen manjadi! (ay. 24 – 25). On ma na gabe tangiang halak Israel mangidohon saluhut panumpahion ni Jahowa. Ai manghorhon las ni roha dohot hatuaon do sude panumpahion ni Jahowa. Manghorhon olopolop jala dang mardongan hangaluton. Ndang marnaloja ganup jolma naung taruli di panumpahion ni Jahowa, sai mandapot gogo na imbaru ganup ari jala ganup tingki. Manjadi do angka ulaonna, manghorhon haulion tu saluhut humaliangna.

            Pinasupasu ma na ro marhitehite goar ni Jahowa, hupasupasu hami ma hamu angka na sian bagas ni Jahowa (ay. 26). Halak na ro marhitehite goar ni Jahowa ima halak na mamboan Goar ni Jahowa. Manang didia Goar ni Jahowa dibaritahon, disi ma hajongjongan huaso dohot haluaon na sian Jahowa Debata. Goar ni Jahowa, goar na badia sian nasa goar ni angka debata na adong di saluhut inganan dohot tingki. Marhite Goar ni Jahowa do huaso dohot hamuliaonNa na mangatasi saluhut huaso dohot hamulioan angka pardebataon na disomba angka harajaon di sude inganan dohot tingki. Ehyeh Esyer Ehyeh (Aku adalah Aku) pabotohon hadirion ni Jahowa sian hatongtongon, na patupahon panompaon na gok halongangan i, huasoNa na so hasuhatan jala ndang hadodoan bagas ni pambahenanNa. Halak na ro marhitehite Goar ni Jahowa ima na mamboan jala patupahon hatuaon, hadameon, pos ni roha. Ndang adong be ganggu ni roha di angka na manjanghon Goar ni Jahowa. Sai mamasumasu ma saluhut jolma na manjanghon Goar ni Jahowa di rohana. Ay. 27 – 28 panghatindanghon dohot parbue ni panghatindanginon ni halak Israel na dibagasna Goar ni Jahowa dibaritahon. Las ni roha i marudut tu pasahathon pelean. Pelean na dipasahat ima pelean hamauliateon, pelean na mansai denggan na dipasahat sian roha na ias. Ndang ala ni godang dohot nilai ni pelean i na mansai ringkot, alai boha do roha i pasahathon pelean i songon sahalak naung marnida jala manghilala saluhut angka pambahenan ni Jahowa na gok hamuliaon i. Mandok mauliate ma hamu tu Jahowa ai pardengganbasa do Ibana, ai ro di salelenglelengna do asi ni rohaNa.

 

Hahonaan ni Turpuk

            Songon hata olopolop ni halak Israel do olopolop ni halak Jahudi mangolophon haroro ni Jesus uju laho mamasuhi huta Jeruselam Ibana. Boha do di tingki sisonari ngolu ni haKristenonta diparadophon dohot ragam na masa. Adong ma na masa parporangan, gareja na disorbu, gareja na lupa hadirionna (sai na adong do gareja dipangke holan hinaringkot ni sasahalak na sangombas i) torop do nuaeng parhalado dohot halak Kristen gabe batu partuktukhan di pangalahona be hinorhon ni ketidakpuasan di partingkian sinuaeng. Nunga torop be Gareja dipangke ajang kampanye, torop masa hagaoron dohot haributon jumpang di gareja. Nunga maol be jumpang roha dame. Laos ro muse ma angka na antipati tu Jesus Kristus marhite halak Kristen. Sude na masa i mambahen lam gale parngoluan. Deba mandok: Tudia ma tondongonku asa unang huadopi na masa saluhutna i? tumagon ma ndang marugamo alai olo mengurupi sian na maruagamo alai sai manusai, na so manatap jala na so mangula Jahowa marnida saluhutna i umbahen masa saluhutna i? tubu ma ganggu ni roha, pandelean jala mandate ma daging dohot tondi mamingkiri saluhutna i.

            Nang pe masa saluhutna i, unang ma gabe sumurut jala gabe so ende dohot soara olopolopta mangalophon saluhut angka pambahenan ni Jahowa. Autsugari marbilangbilang hita di saluhut angka pambahenan dohot panumpahion ni Jahowa di ngolunta, ra ndang tarhabilangan saluhutna ala ni godangna, ndang tardodo ala ni bagasna. Tongon tahe denggan basa ni Jahowa manggohi ngolunta di ragam angka hamaolon, dohot sitaonon na masa di ngolu on. ido ringkot hita marsoarahon “hosanna” (ida Epistel Mateus 21: 1 – 9). Hosanna (sian hata Heber ‘HOSYI’AH NA‘ sian 2 pandokan YASHA na marlapatan “palua” , NA na marlapatan “tangiang/ pangidoan”: Hosanna: Tangiang na disurakhon na marisihon asa paluahonna; “Palua ma ahu”. Hata on dipasahat do sahalak Raja manang tu na boi paluahonnasida. Dipasahat nasida ma hata i tu Jesus, ala sian marga manang pinompar ni si Daud do Ibana. “Pinasupasu ma na ro marhitehite goar ni TUHAN (YHWH; JAHOWA)” (ida. Psalmen 118: 25 – 26), sada pandohan Pinasupasu ma na ro marhitehite Goar ni Na- manongtong i, Goar ni na sun hinatimbul, jala tongtong di bagasan hata i adong pangidoan haluaon.

Sadari on torop do halak mangangguhi: “palua ma au ale TUHAN”. Palua ma au ale TUHAN sian sitaonon na dokdok di tano on; palua ma au ale TUHAN sian na hansit on; palua ma au TUHAN sian hapogoson, palua ma au ale TUHAN sian rura ni linggoman ni hamatean on; dohot ragam na asing dope. Nang pe adong do muse na jolma natorop na gale haporseaonna jala gabe manadinghon haporseaonna mangadopi hamaolon manang na hansit di portibi on; jala adong do na so mangido haluaon na sian TUHAN i jala dirina manang portibi on ma dipangasahon (pangasaahon na olo salpu). Batu na dibolongkon angka pande bagas, ima Jesus Kristus naung ditulak angka malim angka na mansogohon pangajarion dohot angka na manulak barita hangoluan na binaritahon ni Jesus Kristus. Ibana ma batu parsuhi hajongjongan sandok huria. Ibana ma na ro marhitehite Goar ni Jahowa.

Di bagasan Jesus Kristus, Jahowa patupahon angka halongangan na mansa bolon. Ndada holan halongangan na marhadomuan tu pamatang, alai manghorhon na marhadomuan tu partodion. Marhite Jesus Kristus do Goar ni Jahowa patupahon haluaon sian huaso dosa dohot patupahon hadengganon dohot hadameon, hatuaon, nang songon i pos ni roha. Antong, unang be sumurut haringgasonta mangolophon saluhut denggan basa dohot pambahenan ni Jahowa na gok hasatiaon i. pasahat ma pelean hamauliateon na mansai denggan sian nasa roha na denggan dohot las ni roha. Unang ma sian neang ni roha. Pasahat ma pelean songon tanda las ni rohanta manghalashon saluhut panumpahion ni Jahowa di ngolunta. Iale Jahowa sai manumpak ma Ho! Amen.

            Usulan ni Ende:

1.       581: 1 - 3

2.       425: 1 – 2

3.       452: 1, 3

4.       240: 1, 3

5.       28: 1....

6.       467: 2 – 3

7.       754: 1..........


 


Rabu, 02 Maret 2022

Bahan Jamita Evangelium Minggu Invocavit, 06 Maret 2022; Rom 10: 8 - 13

 

BAHAN JAMITA EVANGELIUM
MINGGU INVOCAVIT
Minggu, 06 Maret 2022
Rom 10: 8 – 13
 
AI MALUA DO GANUP NA MANJOU GOAR NI TUHAN I!

Oleh: Pdt. Daniel Bonardo Pane, S.Th.

Patujolo

            Horas, masuhanta ma minggu Invocavit na marhite minggu invocavit on dipaingothon do tu hita asa unang marnaloja hita joujou tu Jahowa, marhite tangiangta. Manjou goar ni Jahowa di bagasan sitaonon dohot habernito na diadopi, marlapatan do i ma mangido pangurupion dohot mangido haluaon do hita sian Jahowa, Debatanta. Marhite minggu invocavit on dipabotohon do tu hita taringot pangaramotion dohot pandonganion ni Jahowa di ngolunta, na so jadi paloasonNa hita punjung manaon angka na hansit dohot na bernit di hasiangan on. Molo tung lam gale pamatangta hinorhon dokdok ni sitaonon itajou ma goar ni Jahowa, mananggukhi hita tu Jahowa marhite tangiang mardongan haporseaon na polin jala pos ni roha. Holan marhite haporseaon do hita boi lam mananda sude angka pambahenan dohot angka hahomion na pinatupa ni Jahowa patupahon haluaon tu hita. Boha do panghorhon ni haporseaon tu haluaon na pinamasa Jahowa di ngolunta? Antong manat ma hita paihutihut hatorangan turpuk jamita on.

 

Hatorangan ni Turpuk

            Huta Rom ima huta na mansai ribur jala na gabe ibukota harajon ni Rom (Romawi). Nunga sahat be barita na uli tu huta Rom andorang parsahat ni surat ni si Paulus on, jala ndada si Paulus na jumolo marbarita na uli di luat on, jala si Paulus ndang hea ro laho marbarita na uli nang pe sihol situtu roha laho marbarita na uli di huta i. Holan tingki panguhuman do ibana ro tu huta Rom. Angka na bisuk mandok Apostel Petrus do na pajongjonghon manang na paojakhon barita na uli di huta Rom jala jongjong/ ojak ma disi huria manang punguan halak Kristen, na sian Jahudi dohot na so sian Jahudi. Uju panurat ni turpuk on, didapot si Paulus do barita angka na masa tu halak Kristen na adong di huta Rom ima uju panggomgomion kaesar Nero Claudius Caesar Agustus Germanicus (kaesar Nero). Didapot si Paulus angka na masa di huta Rom sian dongan sapanghobasionna iama si Gayus, jala surat on dipasahat ma tu si Febe asa dipasahat tu huria Rom (ida: Rom 16).

            Aha do barita na binege si Paulus? Ima anagka sitaonon na mansai dokdok jala bernit na diampehon kaesar Nero tu halak Kristen di huta i. Dibahen do dibahen si Nero dalan asa marutang hosa halak Kristen tu harajaon Rom. Masa ma hagoran api huta Rom, molo si Nero mandok: “halak Kristen do na mambahen gabe matutung huta Rom.” Angka hata na so tutu ma dipasahat si Nero jala gabe i ma dalanna asa ditangkup, dihurung jala ingkon mate halak Kristen. Aha do na gabe haulion didapot halak Kristen di huta Rom i maradophon angka sitaonon dohot na bernit na masa di nasida. Boasa ma lam jonok tu Tuhan i, gabe lam dokdok manang lam borat sitaonon niadopan? Mangangguhi do halak Kristen mangido haluaon, asa malua nasida sian panggosagosa kaesar Nero. Torop do halak Kristen na manadinghon haKristenonna asa malua ibana sian sitaononna i. Tubu ma sungkunsungkun, tung na so margogo be Jahowa Debata, Ama ni Jesus Kristus laho paluahon nasida sian angka sitaonon na masa i?

            Ditongos ma surat on hirahira taon 55 – 56 Masehi laho mangalusi sungkunsungkun i. Disurathon do taringot hapintoran na gabe haluaon na sasintongna. Haluaon na nidokna dison ndada holan haluaon sian panggomgomion portibi on, alai haluaon sian dosa na jorbut i. Hapatean haluanta ndada ihotihot portibi alai hapatean haluanta ima hangoluan saleleng ni lelenga. Antong, aha do na boi sibahenonta asa pintor hita di adopan ni Jahowa Debata? Ndada ala ni na mangulahon patik (Hukum Taurat), angka ulaon na denggan, sinamot, dohot gogo dohot angka hauliion ni portibi on ndang boi mambahen pintor hita di adopan ni Jahowa. Alai holan asi roha ni Jahowa Debata sambing do (sola gratia). Asi roha ni Jahowa ndada sian jolma manang sian portibi on, alai sian Jahowa Debata sandiri. Ibana do na patuduhon asi ni rohaNa tu hita, na na dilehonNa i AnakNa na sasada i, ima Jesus Kristus gabe haluaonta (patudos: Johanes 3: 16).

            Holan marhite haporseaon do hita mananda asi roha ni Jahowa dohot angka sangkap haluaon na naeng patupaon ni Jahowa tu angka na joujou tu Ibana. Di Heber 11: 1, 3 didok: “Alai anggo haporseaon i, pos ni roha do i di angka sihirimon, jala pamotoan na tontu taringot tu na so niida. Hinorhon ni haporseaon do taantusi, naung marhitehite pandok ni Debata dipaojak angka hasiangan, asa sian na so tarida manjadi na tarida i.” Buni jala holip do asi roha ni Jahowa dohot angka pambahenan ni Jahowa di angka na so manghaporseai Ibana, alai anggo na porsea do ibana tu Debata Ama marhite Jesus Kristus, patar jala tangkas ma ibana mananda haluaon i. Haporseaon i tubu marhite hata ni Debata naung binege sian angka parbarita na uli. Didok do di Rom 10: 17: Asa sian na tumangihon do ro haporseaon; ia panangihon i, sian hata ni Kristus do. jala di ayat 8 turpuk jamita on didok si Paulus: nuaeng talpe do di ho hata i, di bagasan pamangamu dohot di bagasan roham do, ido hata haporseaon i na hubaritahon hami.

            Barita na uli na binoan angka parbaritanauli ima mambaritahon barita haluaon, barita hamubaon ni roha dohot barita taringot hangoluan saleleng ni lelengna. Barita na uli na binaritahon angka apostel ima angka ulaon dohot huaso nang songon i asi roha ni Jahowa di angka na niasianNa. Patar do saluhut angka pambahenan dohot haluaon na pinatupa ni Jahowa di bagasan hadirion ni Jesus Kristus. Ido umbahen didok di ay. 9: “ai malua ma ho, molo diparhatopot pamanganmi Tuhan Jesus i, huhut dihaporseai roham naung dipahehe Debata Ibana sian angka na mate.” Barita hahehehon ni Tuhan Jesus, ima barita na mansi maol tarjalo halak na so manghaporseai Jesus Kristus. Torop do angka na bisuk laho mangalului hasintongan taringot haheheon ni Jesus. Sahat tu sadari on pe torop dope na so porsea naung hehe Jesus sian angka na mate. Hahehehon ni Jesus Kristus ndada holan haheheon ni tondi (kebangkitan roh), alai hahehehonNa ima hahehehon ni pamatang (kebangkitan tubuh). Di evangelium Johannes tangkas do angka sisean i marnida naung hehe Jesus, ditiop si Tomas do tanganna naung hona labang i dohot andora ni Jesus. Anggo tondi, nda tung mardaging jala nda tung marholiholi. Jesus manganlang dengke di jolo ni angka siseanNa (Lukas 24: 43). Sude na i paboahon haheheon ni Jesus sian na mate ima hahehehon ni pamatang (kebangkitan tubuh), ndada haheheon ni tondi (kebangkitan Roh). Apostel Paulus mandok di suratna 1 Korin 15: 14 dohot 17: “ai anggo so hehe Kristus sian angka na mate, rumar ma jamitanami, laos rumar ma nang haporseaonmuna. Alai anggo so dipahehe Kristus (ima Jesus) i, magopo ma haporseaonmuna, jala tong dope hamu di bagasan dosamuna.” Haheheon ni Jesus Kristus ima hataridaan ni gogo dohot huaso ni Jahowa di bagasan Jesus Kristus na so margogo do sibolis dohot hamatean i mangabat haluaon dohot hangoluan na pinatupa ni Jahowa. Sibolis dohot hamatean na jorbut na gabe upa na tinuhor ni dosa ndang margogo mardapohon huaso dohot gogo ni Jahowa marhite Jesus Kristus.

            Roha i do na porsea, jala pamangan i do manghatindanghon asa tu haluaon (ay. 10). Ayat 10 on ndang na marlapatan molo nunga didok hata haporseaon, pintor dapotna haluaon i. Alai ayat 10 on pabotohon na manghatindanghon haporseaon ima na barani manghatindanghon Jesus ima Tuhan, Sipalua, Hasintongan dohot Hangoluan.  Panghatindanghon i marudut ma tu hadaulaton (hidup beribadah). Pabotohon tu sandok bangso dohot houm angka haluaon naung pinatupa ni Jahowa marhite Jesus Kristus, asa lam torop angka na porsea jala mandapot hangoluan saleleng ni leleng. Jala di ayat 11: “ndang sipailaon nasa na porsea di Ibana.” Ayat 11 on martudutudu tu Jesaya 28: 16. Ayat 11 on marlapatan na so jadi jumpang partuktukhan jala na so jadi pargasipan ngolu ni angka na porsea, na tongtong barani manghatindanghon barita haluaon na sian Jahowa Debata. Sitiruon do sude ngoluna, jala tao las ni roha di angka na mambege barita na uli na dihatindanghon sian pamanganna.

            Ndang holan tu halak Jahudi haluaon i dipatupa Jahowa nang pe hamamasa haluaon i di halak Jahudi. Halak Jahudi na marharoroan sian bangso Israel, ima bangso na pinilit Jahowa. Bangso ni Jahowa ima punguan ampuna ni Jahowa. Alai dipillit Jahowa pe halak Israel gabe bangsoNa, ndada asa holan tu halak Israel haluaon i. Alai marhite angka pambahenan ni Jahowa na masa di halak Israel gabe haluaon tu sandok bangso na di portibi on. Sude angka bangso na marnida angka pambahenan ni Jahowa tu halak Israel marsuraksurak borhat tu Sion asa rap nasida gabe ampuna ni Jahowa jala taruli di haluaon. Songon i ma na mambaritahon barita haluaon na pinatupa Jahowa Debata marhite Jesus Kristus sude ma angka bangso marbinege barita na uli i, gabe porsea ma nasida jala marhadaulaton tu Jahowa marhite Jesus Kristus. Ido umbahen didok di ay. 12: “ai ndang adong imbar ni Jahudi manang Gorik (Junani). Ai sada do Tuhan ni saluhutna, naung marbasabasahon sian hamoraonNa tu saluhut halak na manjou Ibana.” Dipatupa Jahowa do angka ulaon haluaon tu sandok bangso, tu saluhut marga dohot salhut jolma asa somba tu Goar ni Jesus nasa ulu ni tot, jala nasa na marsoara marhatopothon Jesus Kristus do Tuhan, bahen hasangapon ni Debata (Jahowa) Ama i.

            Ay. 13, “ai malua do ganup na manjou goar ni Tuhan i”. Molo na manjou dison dilapati na mangido pangurupion tu Tuhan Jesus. Songon sahalak na mapitung na joujou tu Tuhan Jesus asa marnida, songon si Jairus na joujou tu Jesus Kristus asa dipamalum boruna na marsahit, laos marhite panjouo ni Jairus i, dipahehe Jesus ma boru ni si Jairus naung mate ala ni sahitna i, songon i ma hita joujou tu Tuhan Jesus Kristus. Ai ala haporseaon do hita umbahen na joujou hita tu Ibana. Mangido panguripon dohot haluaon sian Jahowa. Marhite jala di bagasan Goar ni Jesus (Jesus: Jahowa na paluahon) do haluan i jumpang. Ndada holan haluaon hombar tu haringkot ni portibi on, alai haluaon sian dosa dohot sorop ni hamatean. Molo pe tung ingkon dibolus ragam sitaonon jala sahat tu hamatean, alai di bagasan goar ni Tuhan Jesus, ndang hahuahon ni dosa dohot sorop ni hamatean be halak na porsea. Ndada gabe hamatean hapatean ni angka na porsea alai hangoluan saleleng ni lelengna.

 

Refleksi Teologi

            Adong do pigapiga mutiha na boi siputikhononta marhite turpuk jamita on:

1.       Goar ni Minggu on ima Invocavit: “jounna ma Ahu” sai joujou ma hita tu Jahowa Debata jala Amanta di bagasan Jesus Kristus. Tung na so hea do dipasiding Jahowa sipareonNa laho manangihon joujounta tu Ibana. Satia do hita manatap jala manangihon angka na satia i, jala marhite na ditatap jala ditangihon Jahowa hita patuduhon ndang dao Ibana sian hita.

2.       Haporseai ma Hata i, ai I do hangoluan. Gabe halak na bisuk ma hita di na manangihon hata ni Jahowa na dijamitahon angka parbarita na uli (ingkon parbarita na uli na sintong manjamitahon barita na uli, unang ma parbarita na uli na pargapgap). Molo ditangihon barita na uli, unang ma holan manangihon sambing alai marudut ma tu manghangoluhon barita na uli. Martua ma halak na tumangihon hata ni Debata jala na umpeopsa.

3.       Marhite na manangihon barita na uli i, tubu ma haporseaonta taringot haluaon naung pinatupa ni Jahowa holan ala asi ni rohaNa sambing. Marhite haporseaon i do boi tangkas manda hita taringot asi roha ni Jahowa na singkop jala patar di bagasan Jesus Kristus. Marhite sude angka parngoluan ni Jesus andorang di portibi on Ibana sudena i patuduhon haluaonta. hatutubuNa, pangajarionNa, panghobasionNa, hamamateNa dohot haheheonNa sude na i haluaonta. Ndang margogo anggo sibolis dohot sorop ni dosa i maradophon Jesus Kristus. Tutu ma: “Jesus do Dalan, Hasintongan dohot Hangoluan, na so jadi adong na sahat tu Ama (JAHOWA) i molo so marhite Ibana” (Patudos Johanes 14: 6).

4.       Molo mananda do hita taringot tu asi roha ni Jahowa marhite haporseaonta, itabaritahon ma i marhite hatanta pabotohon denggan basa dohot asi roha ni Jahowa tu sandok portibi on. Unang maila hita manghatindanghon barita Jesus Kristus molo pe ingkon disogohon jala ingkon hamagoan hosa hita ala ni i. Unang maila hita manghatindanghon barti haluaon dohot hangoluan i, nang pe ditulak hita ala ni barita na uli i. Dang jadi pargasipan ngolu ni halak na tutu manghatindanghon goar ni Jesus Kristus, unang ma gabe partuktukhan, alai gabe sitiruon do. asa sude angka na manangihon barita na uli jala panghatindanghon haporseaonta i parsidohot gabe porsea di goar ni Tuhan Jesus. Dang be marnida marga, marnida warna kulit manang manida kasta taringot haluaon i.

5.       Marhite haporseaonta i do umbahen na gabe joujou hita tu Jesus Kristus. Unang mansohot hita joujou tu Ibana, mangido asi ni rohaNa dohot pangurupionNa. Joujou ma hita tu Jesus Kristus di bagasan haporseaon na sintong jala na polin. Unang ganggu, jala unang olengoleng. Songon halak na mapitung na joujou tu Jesus Kristus, songon ma hita joujou tu Ibana. Nang pe ragam angka gogo portibi on na boi mangambat hita joujou tu Jesus Kristus, alai unang olo hita gale. Lam gogo hita joujou tu Ibana marhite na manjugulhon martangiang (Rom 12: 12). Tutu do mansai godang dope na masa di portibi on na boi mambahen gale haporseaon isarana: sitaonon dohot haporsukhon; terkontaminasi dohot pangajarin na sala, kekecewaan. Alai manang aha pe na boi mambahen hita gale, lompit ma tanganmi, marsinggang ma jala martangiang ma joujou tu Jahowa mangido gogo asa dipargogo hita di angka sitaonon. Tangiang i marudut tu pos ni roha di tangiang i marhite hiras ni roha mangulahon angka na denggan. Lam porsuk sitaonon, lam dijugulhon ma martangiang, jala lam margogo ma hita di saluhutna i. Amen.


BAHAN JAMITA EPISTEL MINGGU INVOCAVIT, 06 MARET 2022, 5 MUSA 26: 6 - 10

 

BAHAN JAMITA EPISTEL

MINGGU INVOCAVIT

Minggu, 06 Maret 2022

5 Musa 26: 6 – 10

 

HALUAON DO TURPUK INI HALAK NA JOUJOU TU JAHOWA

oleh: Pdt. Daniel Bonardo Pane, S.Th.

Patujolo

            Horas ma hita on saluhutna! Masuk ma hita di minggu na nidok Invocavit. Hata invocavit on marharoroan do sian hata Latin na marlapatan: “panjouon”, dung i dilapati ma sian liturgi: “jouonna ma Ahu, tangihonon-Ku ma ibana.” Jala marhite turpuk jamita epistel on, dipabotohon do songon dia do panjouon ini halak Heber uju di parhatobanon Misir nasida. Joujou do nasida di na masa i, jala ditangihon Jahowa ma nasida. Hata panjouon i dilapati do anggukangguk. Halak na manganggukhi manggombarhon halak na di bagasaan haberniton, manang na hansit na mangido pangurupion tu sahalak na boi mangurupi jala paluahon ibana sian sitaonon i. Boha do harua panggukhonon ini halak Heber i tu Jahowa di tupurk jamita epistel on? Dipamanat ma marhite hatorangan ini turpuk.

 

Hatorangan ini Turpuk

Torop do na bisuk mandok na manurathon bungku on ima si Musa. Alai adong muse na bisuk mandok, ndada si Musa manurathon bungku on, ala di bindu 34 dipatorang do taringot hamatean ni si Musa, tung na so jadi si Musa manurathon taringot hamateanna. Hombar tu bindu 1: 1, boi do dihatahon na adong sasahalak na manggurithon angka hata ni si Musa, jala jonok do parsaoranna tu si Musa, nang pe ndang adong disurathon ise do goar na manurathon i. Di bahasa Inggris digoari do turpuk on Deuteronomis na marharoroan sian hata Junani (LXX: deuterouomiou). Hata on marpardomuan tu masa reformasi parugamoon na binahen Raja Josia (taon 632-631 s. Masehi) . Uju  reformasi parugamoon na binahen ni si Josia, dipaias ibana sude angka nasa na marpardomuan tu panombaon debata sileban sian bagas joro, dung i didapot ma sada gulungan kitab na marisihon angka uhum manang patik dohot angka aturan – aturan na binahen ni si Musa. Laos dipasahat ma tu Raja Josia, laos dibahen Raja i gabe undang-undang manang uhum harajaon na ginomgomanna. jala disusun ma (diredaksikan) songon naung adong si saonari ima kitab Deuteronomis (kitab Ulangan Torah (singk. Ulangan)/ 5 Musa), songon turpuk jamita on.       

Anggo buku 5 Musa on ima buku na marsihon angka jamita ni si Musa andorang so sahat dope bangso Israel tu tano na naeng sitopoton nasida, ima tano Kanaan. Tangkas do di buku 5 Musa on ima songon jamita/ sipasingot si Musa tu halak Israel taringot parange ini bangso i dung sahat jala masuk tu tano Kanaan i. Ingkon marbinoto jala marningot do bangso i, ndada ala ini gogo manang hamaloon manang hadirion ini halak Heber di tano Misir na umbahen malua nasida sian parhatobanon i. Holan ala huaso dohot hamuliaon ini Jahowa sambing do na patar diida bangso i umbahen gabe malua bangso i. Sian status halak hatoban, gabe halak naung malua.

            Turpuk jamita epistel di minggu Invocavit on ima udut ni jamita ni si Musa marningot sude angka hinahansit ni sitaonon ni bangsa i uju di parhatobanon Misir. Ndang tarsirang turpuk jamita on sian ayat 1 – 5, ima jamita ni si Musa taringot laho mamelehon patumonaan na niula (hata heber didok:”bikkurim” (mempersembahkan buah sulung/ mempersembahkan hasil pertama). Mamelehon pelean patumonaan na niula ima sada sian hasomalan parugamoon ni halak/ bangso semit (bangsa Timur Dekat Kuno), isarana Israel. Molo di hasomalan halak Israel dipatupa nasida do pelean patumonaan na niula jala dipasahat ma i tu Jahowa marhite angka malim na marhobas di undungundung (andorang so jongjong dope bagas joro) manang di bagas joro (dung jongjong bagas joro). Dipelehon ma patumonaan i di ulaon gotilon, manang na nidok di hata heber: Shavuot manang sukkot. Dipasahat ma pelean i tu malim asa adong bohal/ parbalanjoan ni malim manang parhobas di undungundung manang di bagas joro, jala asa adong pangkeon tu na ringkot laho haulion/ paunehon undungundung i/ bangas joro i.

            Dipatupa halak Israel do ulaon rea on jala dipasahat ma pelean patumonaan on ima marningot sude angka na masa di bangso i uju di parhatobanon Misir dope nasida. Uju na pasahathon pelean i, didok ma: “Halak Aram na mandaodao anggo damang, dung i tuat ibana tu Misir, laos maredangedang disi mardongan otik jolma, hape gabe bangso na bolon, na gogo jala na torop bilanganna disi.” (ay. 5). Pandohan on martudutudu tu si Jakob ima halak Heber na borhat tu tungkan dangsina Kanaan ima Padang Aram jala mulak muse tu Kanaan rap dohot 2 ripena, Rahel dohot Lea ima boru ni tulangna, Laban. Masa ma halionpotir di luat i, si Josep ima sada sian anak ni sampulu dua si Jakob na gabe sada panggomgom Misir (1 Musa 41), manjou amana dohot sude hahangna dohot anggina dohot sude angka naposo ni si Jakob jala mian ma di luat Misir (1 Musa 46). Lam torop ma nasida di luat Misir jala lam bolon, na gogo jala torop bilangan.

            Alai ro ma halak Misir mambahen na so uhum tu hami, jala dirupa hami, jala diamplehon ulaon na poran tu hami (ay. 6). Pandohan on martudutu Fir’aun ni Misir na margoar Ramses na so mananda taringot si Josep na mambahen angka na so uhum dohot mangarupa tu halak Heber (2 Musa 1). On ma mula ni masa parhatobanon na masa tu halak Heber. Jala mangangguhi ma hami (ima halak Heber) tu Jahowa, Debata ni ompunami (ay. 7). Hombar tu 2 Musa 3: 7 dohot 2 Musa 6: 5 tangkas do dipabotohon “nunga Hutangihon anggukangguk ni halak Israel.” Hata anggukangguk ima sada ungkapan emosional dengan kesedihan yang sangat sakit, teriakan minta tolong atas rasa sakit”. Anggukangguk na masa di halak Heber pabotohon na mansai hansit jala dokdok situtu panghilalahon bangso i. “Debata ni ompunami, ” martudutudu tu Debata ni si Abraham, Ishak dohot si Jakob. Andorang so dipapatar Jahowa goarna ima “Jahowa” ditanda halak heber do Debata ni si Abraham, Debata ni si Ishak dahot Debata ni si Jakob na ginoaran “Debata  na sun hinagogo” (El-shadday). Pandohan “ditangihon Jahowa, anggukangguknasida” marlapatan na so dao Jahowa sian bangso i. Molo jonok do Jahowa tu bangso i, boasa dang pintor dipalua bangso i?

            On ma jotjot sungkunsungkun na tubu taringot hadirion ni Jahowa molo tung jumpang angka sitaonon manang na bernit di ngolu ni jolma. Alai naneng ma tangkas botoonta, na so jadi pasombuon ni Jahowa bangso i punjung di sitaononna. Disangkapi Jahowa do haluaon na naeng patupaonNa, alai ndada hombar tu na pingkiran ni jolma dipangke, alai pingkiran dohot dalanNa sandiri do (patudos: Jesaya 55:8). Adong do partingkian dipaloas Jahowa masa angka na bernit manang na hansit di bangso na niasianNa, jala dipaloas Jahowa do bangso na so mardebatahon Jahowa mangasa gogo dohot hamaloonna laho mambahen na hansit jala na bernit tu bangso na niasian ni Jahowa i. Alai, adong do partingkian dipatuduhon Jahowa do huasoNa dohot hinagogoNa na so hatudosan i laho paluahon naniasianNa i, jala patipulhon gogo ni bangso na mangasa gogo dohot hamaloonna i. Dipatupa Jahowa do 10 tulah tu halak Misir. Tung so margogo do gogo dohot huaso ni debata bangso Misir laho manaluhon gogo dohot huaso ni Jahowa. Tarlumobi di tulah na pasampuluhon, “hamamate ni anak buhabaju”. Ndang margogo debata Ra, ima debata na disomba halak Misir na nihaporseai debata na gogo laho manalpuhon tulah i. Mate do anggo anak buhabaju ni Fira’un Misir i. Marhite tulah i ma dipatuduhon hadirion ni Jahowa, ima Debata na so hatudosan, gogo dohot huasoNa na so boi dipatudos tu nasa gogo manang huaso na adong di portibi on na di sude inganan nang di sude partingkian.

            Marhite gogo dohot huaso ni Jahowa ditogihon Jahowa ma bangso i ruar sian Misir. Jumpang ma partingkian haluaon tu angka na joujou tu Jahowa jala na manghaposi Jahowa, jala masa hadabuan tu bangso na sai mangasahon gogo dohot hamaloonna jala na manghaposi debata sileban (ay. 8), jala diboan ma sahat tu tano habaoran ni susu dohot situak ni loba ima tano Kanaan (nang pe dang dohot sahat si Musa tu Kanaan). Ditongos Jahowa ma si Musa, jala marhite si Musa dipalua ma bangso i sian parhatobanon Misir sahat ma tu tano na niuarihon tu angka ompunasida, ima tano Kanaan, tano habaoran ni susu dohot situak ni loba. “habaoran ni susu dohot situak ni loba” marlapatan ima tano na gok las ni roha dohot hasonangan, jala tano pangalapan gogo (tanah yang penuh sukacita dan kesejateraan).

            Ingkon botoonta, tano Kanaan ima tano silehonlehon ni Jahowa tu Israel jala hataridaan haluaon na binahen ni Jahowa tu bangso hasudunganNa. Jala marhite i, angka bangso sipelebegu marnida saluhutna i. Sian i, gabe naeng ma bangso sipelebegu i mandapot haluaon i, ima mandapot tano Kanaan. Halak na mian di bagasan tano Kanaan, marlapatan ma i mian di asi ni roha ni Jahowa. Jala halak na mian di asi ni roha ni Jahowa, ingkon do adong roha na unduk jala mangoloi hataNa, jala adong roha manghamualiateon asi ni rohaNa i. Jala di ayat 10 – 11 diajari do boha do hita pasahathon pelean hamualiateon i tu Jahowa. Ndada dibagasan neang ni roha, alai dibagasan panombaon na polin tu Ibana, Na sun Badia i. parsombaon i patuduhon na serep, badia do hita pasahathon pelean i. Ai ndada alani godangna, alai boha do rohanta i pasahathon pelean i. Jala sai mian ma las ni roha marnida sude angka na denggan naung dibahen Jahowa tu ngolun on nang tu sude pangisi ni bagas ni jabu manghamualiateon angka denggan ni basa dohot asi ni roha ni Jahowa.

 

Refleksi Teologis

            Di partingkian on, ragam do angka na masa na boi mambahen hasit jala bernit angka sitaonon. Masa ma covid na niadopan sian taon 2020 na salpu torop jolma joujou tu Jahowa, asa salpu sahit mana mara bolon covid 19 i. Godang do panghorhon ni masa sahit i, isarana: godang na marujung ngolu, torop na hamagoan parkarejoan (PHK), hinorhon ni lam torop na terinfeksi gabe godang ma tutup angka dalan (PSBB, PPKM, Lockdown) na manghorhon angka supir marungkil, parsingkolaon pe tutup gabe di jabuna be ma angka jola marsingkola marhite zoom/ claasroom. Alai sude na i nang boi malua sian haringkot ni ngolu ima taringot tu sipanganon. Boha do hami mangan? boha do manuhor pulsa asa adong pangkeon laho marsiajar di jabu? dohot angka sungkunsungkun na asing. Ndang sae dope mara sahit, ro muse sitaonon sian angka jolma na asing marhite na olo patubutubu hata na so tingkos tu donganna jolma, dohot angka hinahansit na asing. Andigan do sae angka na masa on ale Jahowa???

            Marhite turpuk jamita on dipapatar do tu hita: “ditangihon Jahowa do sude angka anggukanggukta”. Na so jadi pasombuon ni Jahowa hita punjung manaon saluhutna i. Ragam do dalan ni Jahowa laho mangalusi angka anggukanggukta jala ragam do dalan dibahen Jahowa laho patupahon haluaon tu hita. Na ringkot nuaeng siulahononta ima:

1.       marhabengethon angka sitaonon na masa. Marbenget ni roha ima mangharinggashon angkau ulaon na denggan jala na so mansohot ibana patupahon ulaon i nang pe godang hamaolon na masa. Ingot ma, na metmet pe ulaon na denggan angka naung diulahon, mansai arga do i di adopan ni Jahowa. Unang ma mansohot mangulahon angka ulaon na denggan.

2.       Marhasatiaon. Satia na nidokna dison ima marhasatiaon di haporseaon. Ndang olo ibana olengoleng di haporseaon. Tongtong marhasatioan manghangoluhon hadaulaton (hidup beribadah). Ndang madabu ibana tu parsombaon tu debata sileban, manghaposi angka utiutian gogo ni portibi on, tidak percaya akan ramalan akan hari – hari baik.

3.       Manjugulhon martangiang. Tung halak na margogo do sipartangiang i, dokdok pe sitaonon ndang olo talu i. Pos situtu rohana di Debatana i (patudos BE. 487). Tangiang ima sada hosa ni haporseaonta, jala dalanta laho joujou tu Jahowa. Molo pe martangiang hita, unang ma asal martangiang. Naeng ma mardongan haporseaon na polin dohot pos ni roha na tontu hita martangiang. Marhite tangiang do tandaonta dirinta na gale, na na so margogo molo so mardonganhon Jahowa, alai molo Jahowa do donganta halak na margogo ma hita, jala na so tupa talu hinorhon ni angka sitaonon i. Amen.